de HISTORISCHE BLIK – een rubriek over geschiedenis van de Wieringermeer bij opmerkelijk nieuws van nu.
Door Anita Blijdorp
Op vrijdag 17 april 2026 hangt de vlag halfstok bij het oorlogsmonument te Wognum, het gedenkteken voor verzetsman A.C. de Graaf. Dit is bijzonder want Medemblik heeft afgesproken dat in deze gemeente alleen op 4 mei bij alle oorlogsmonumenten de vlag halfstok hangt. Op speciaal verzoek, 17 april is de sterfdag van Adriaan Cornelis de Graaf, zal de gemeente op vrijdag 17 april 2026 toch vlaggen bij het monument op de hoek van de Nieuweweg en de N241, A.C. de Graafweg.
Voorlopig gedenkteken
Precies 80 jaar geleden, op 17 april 1946 kwamen zijn vrienden en collega’s van het verzet voor een herdenking op Adri’s sterfdag naar het West-Friese Benningbroek. Zeven maanden eerder, op 9 september 1945 was op de plek van de moord op Adri de Graaf al een gedenkteken geplaatst. Collega-boer en verzetsman, inmiddels minister Sicco Mansholt deed de onthulling van dit voorlopige monument. Ook werd toen het eerste bordje met het opschrift A.C. de Graafweg geplaatst.
Het voorlopige monument. ‘Op deze plaats is gevallen A.C. de Graaf, den illegaal strijder op den 17e april 1945.’ Beeldbank Wieringermeer.
Om dichter bij de sfeer van de herdenking op 17 april 1946 te komen, keren we terug naar bronnen en de taal uit die periode.
Vereniging van oud-illegale werkers
Leden van de vereniging van oud-illegale werkers van Noord-Holland kwamen op 17 april 1946 in alle vroegte bijeen in het witte kerkje van Benningbroek.
De gereformeerde dominee van Middenmeer, Arend Willem Schaafsma (1912-1980) sprak in de bomvolle kerk: ‘Adri heeft alles ingezet en alles verloren in den strijd. Hij streed met zelfverloochening. Die kracht werd hem gegeven door het vertrouwen op God, het vertrouwen dat geen rechtvaardige strijd ijdel kan zijn. Daarom kon hij strijden met weinig woorden doch met daden’ Het ging niet om hem, de persoon Adri de Graaf, maar om de rechtvaardige zaak, het land te bevrijden van de Duitse terreur.
Privéarchief familie De Graaf. Programma herdenking sterfdag A.C. de Graaf, 17 april 1946.
Een offer van grote betekenis
In een lange file met auto’s en motoren, met rijwiel en te voet, ging het gezelschap naar het monument. Cees Haeck, een onderwijzer en belangrijke coördinator van het verzet schilderde in zijn herdenkingsrede het moeizame en gevaarlijke werk van De Graaf: ‘Adri was een man van de daad. Een strijder voor God, Koningin en Vaderland.’ Bovenal was Adri voor Haeck en velen ‘een groot vriend’. Hij sprak de wens uit dat ‘mevrouw De Graaf en allen die hebben meegewerkt het de bezetter moeilijk te maken, dit offer steeds zullen gaan zien in zijn grote betekenis’.
Na afloop van de plechtigheid kwamen de gasten bijeen in café De Roode Leeuw, bij de kerk van Benningbroek. Uit de gesprekken merkte de verslaggever op dat ‘wijlen de heer De Graaf een graag geziene en gewaardeerde figuur was om zijn aangenaam karakter, zijn grote capaciteiten en onverschrokkenheid’.
Bronnen: Parool, Trouw, 18 april 1946.
LEES OOK: In 2025-2026 werkt Anita Blijdorp aan een boek, Adriaan Cornelis de Graaf &/in zijn tijd.
De Nederlands-hervormde kerk te Benningbroek, copyright historische vereniging Lijnen door de tijd.